Kształtowanie się osobowości dziecka

Osobowość - całość stałych cech psychicznych i mechanizmów wewnętrznych regulujących zachowanie się człowieka (indywidualność). Osobowość dziecka kształtuje się zgodnie z prawami rozwoju ontogenetycznego oraz zgodnie z własnym, indywidualnym rytmem rozwojowym, uzależnionym od swoistych warunków wewnętrznych i zewnętrznych. Zalążkowa osobowość małego dziecka krystalizuje się wraz z wiekiem w osobowość coraz pełniejszą,o strukturze coraz lepiej zintegrowanej, spoistej i bogatej w doświadczenia, która reaguje na środowisko, przystosowuje się do niego,a zarazem je przekształca, zależnie od swych potrzeb indywidualnych i społecznych, w odmienny sposób na każdym poziomie swego rozwoju.

Wiek przedszkolny to okres kształtowania się struktury osobowości w jej podstawowej formie, okres rozwoju "osobowościowych mechanizmów" zachowania.

W latach przedszkolnych dziecko nawiązuje kontakty z otoczeniem, naśladuje w zabawie i w innych działaniach wzory dorosłych, ich funkcje społeczne, sposoby pracy, posługiwania się narzędziami. Pośrednictwo dorosłych odgrywa też ważną rolę w kształtowaniu się motywacji, pobudzającej i ukierunkowującej działanie dziecka. Na rozwój osobowości w wieku przedszkolnym wpływają przede wszystkim dorośli z najbliższego otoczenia dziecka, jak też wymagania związane z pełnieniem ról społecznych oraz powtarzające się doświadczenia wychowawcze.

W różnych okresach rozwoju osobowości zmienia się rola i funkcja rozmaitych czynników, które na nią oddziałują. Dziecko w wieku przedszkolnym nie podlega jeszcze tak systematycznym wpływom nauczającym i wychowawczym, jak później, w wieku szkolnym. Jego środowisko jest stosunkowo proste. Osobowość dziecka kształtuje się w toku nieskrępowanej, swobodnej działalności, pod wpływem czynnika aktywności własnej oraz w procesie okazyjnego, przypadkowego uczenia się, w sytuacjach życia codziennego, w których dziecko współdziała z dorosłymi i rówieśnikami.

Jeśli chodzio stałość i zmienność cech osobowościowych w toku wielu obserwacji i badań eksperymentalnych okazało się, że najbardziej trwałe są cechy temperamentu i inteligencji, najmniej stałe - cechy, na których ukształtowanie wpływały wydatnie warunki środowiskowe, np. postawy, zainteresowania, oceny i wartości. Stwierdzono również ogólną tendencję do doskonalenia się struktury osobowości wraz z wiekiem, tj. do wzmocnienia cech dodatnich i osłabiania ujemnych, co może mieć związek z dążeniem jednostki do zdobycia uznania społecznego.

Osobowość dziecka pod koniec okresu przedszkolnego z pewnością nie jest jeszcze całkowicie ukształtowana i skrystalizowana. Należy jednak uprzytomnić sobie, że właśnie w okresie dzieciństwa kształtują się podstawowe nawyki i sposoby zachowania się, podstawowe potrzeby i skala uczuć, ważne wzory osobowościowe, z którymi dziecko pragnęłoby się utożsamić. Dzieciństwo, zarówno pierwsze miesiące życia, jak i wiek przedszkolny - może stać się okresem krytycznym dla rozwoju osobowości, choćby ze względu na dużą wrażliwość emocjonalną dzieci w wieku od 3 do 7 lat. Jeśli rodzice i wychowawcy zapewnią dziecku w tym okresie życia warunki sprzyjające wytworzeniu sięu niego poczucia bezpieczeństwa, jeśli okazują mu przywiązanie uczuciowe, nie uzależniając przy tym nadmiernie od siebie, stwarzają podstawy zdrowia psychicznego i rozwoju osobowości zrównoważonej i społecznie dobrze przystosowanej.

 

opracowała: nauczycielka mgr Katarzyna Lepszy

 

Literatura:

M. Żebrowska "Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży", PWN, Warszawa 1986 r.,

M. Maruszewski, J. Reykowski, T. Tomaszewski "Psychologia jako naukao człowieku", KIW, Warszawa 1966 r.,

"Słownik języka polskiego", PWN, Warszawa 1979