Rola przedszkola w osiągnięciu przez dziecko gotowości szkolnej

Każda placówka oświatowa ma do zrealizowania specyficzne dla swojej działalności cele, tak ogólne jak i szczegółowe. Celem wychowania przedszkolnego jest wspomaganie i ukierunkowanie rozwoju dziecka zgodnie z jego wrodzonym potencjałem i możliwościami rozwojowymi, w relacjach ze środowiskiem społeczno-kulturalnym i przyrodniczym. Przedszkole jako instytucja opiekuńczo- wychowawcza pełni funkcje nie tylko opiekuńczą, ale przede wszystkim wychowawczo-dydaktyczną. Przedszkole bierze na siebie odpowiedzialność za opiekę i wychowanie dziecka w czasie jego pobytu w placówce. Proces wychowania i ukształtowania dziecka jest procesem długotrwałym, wieloletnimi nade wszystko wymaga systematyczności.i konsekwencji w kierowaniu dzieckiem w sposób jednolity nie tylko w domu ale i w przedszkolu. Poznanie możliwości rozwojowych dzieci ma szczególne znaczenie w planowaniu całokształtu pracy pedagogicznej w przedszkolu. Każde bowiem dziecko to indywidualność, do każdego wiec trzeba podchodzić inaczej.
Z tego też powodu niezbędne jest wspólne z rodzicami uzgodnienie wychowawczego oddziaływania na dziecko i konsekwentne przestrzeganie ustalonych zasad praw i obowiązków. Jeżeli oddziaływanie na rodziców
i nauczyciela nie są uzgodnione lub sprzeczne ze sobą, nawet najbardziej słuszne zabiegi wychowawcze nie będą odnosić rezultatów.

Funkcją przedszkola jest przede wszystkim zapobieganie wszelkim nieprawidłowością rozwoju dzieci, czyli szeroko pojęta profilaktyka, chronienie wychowanków przed zagrożeniem fizycznym i psychicznym, czuwanie nad prawidłowym ich rozwojem, bezpieczeństwem i zdrowiem. Przedszkole kształtuje osobowość dziecka przez wychowanie go w najbliższym kręgu środowiskowym- w rodzinie i grupie przedszkolnej rozszerzając stopniowo kontakty z otoczeniemo elementy społeczne, które dostępne są w doświadczeniu małych dzieci i poziomowi ich pojmowania. Poprzez swoją własną aktywność przyswaja sobie otaczający świat i dostosowuje się do niego.

Inną funkcją przedszkola jest pobudzanie rozwoju dzieci zgodnie z ich możliwościami. Zadaniem nauczyciela jest stworzenie takich sytuacji i takiej atmosfery w grupie, która sprzyjać będzie wyzwalaniu aktywności dzieci w zabawie, pracy, nauce, we wszelkich rodzajach działania dzieci. Nauczyciel pobudza i ukierunkowuje umysłową, społeczną, estetyczną aktywność dzieci, stwarza warunki dla inicjatywy i wykonywanie samodzielnych doświadczeń. Wyposaża je w określony zasób umiejętności i wiadomości, uczy określonych nawyków i sposobów zachowania się i postępowania.

Do zadań przedszkola należy również przystosowanie dzieci do nauki w szkole. Służy temu realizacja wszystkich dziedzin wychowania oraz różnorodnych i przenikających się wzajemnie treści zawartych w ,,Programie wychowania w przedszkolu". Należy w dzieciach wzbudzać pozytywny stosunek uczuciowy do nauki w szkole. Toteż w przedszkolu - jako instytucji prowadzącej planową i systematyczną prace - dziecko stosuje zdobytą wiedzę w otaczającym go świecie, w twórczej zabawie, zawiera przyjaźń z książką, uczy się posługiwać materiałami i przyborami, jakie służyć mu będą od pierwszych dni pobytu w szkole. Służyć ma to ułatwieniu dziecku adaptacji w nowym środowisku klasy szkolnej oraz podołaniu zadaniom, jakie stawiać będzie wobec pierwszoklasisty program szkolny.

Ma to związek z opanowaniem określonych nawyków i umiejętności,a mianowicie czytania, liczenia, przygotowania do nauki pisania.

Przygotowanie do nauki szkolnej polega w przedszkolu przede wszystkim na rozwijaniu, kształceniu, określonych funkcji i dyspozycji, które zapewniają dziecku możliwość uczenia się w klasie pierwszej z pozytywnymi wynikami. Oddziaływanie przedszkola winny zmierzać do tego, aby oczekująca dziecka szkoła była dla niego naturalną konsekwencja dotychczasowego rozwoju.

Ważnym zadaniem przedszkola jest wytworzenieu dziecka pozytywnego nastawienia psychicznego do szkoły poprzez wcześniejsze wprowadzenie dziecka do instytucji szkolnej. Kontakty przedszkola ze szkołą są okazja do poznania środowiska szkolnego i oswajają się z nim.

Rozpoczęcie nauki w szkole wiąże się bowiem z wieloma zmianami w dotychczasowym trybie życia dzieci. Wymaga to od dziecka opanowania określonego zasobu wiedzy, umiejętności podporządkowania się stałym, jednakowym dla wszystkich uczniów wymaganiom dotyczącym zachowania się na terenie szkoły. Umiejętności współżycia z gronem rówieśnikówa także emocjonalnego przystosowania się do nowych sytuacji życia szkolnego.

Warunkiem spełnienia tych wymagań jest osiągnięcie przez dziecko dojrzałości szkolnej - gotowości wg Szumana ,,dojrzałość szkolna, to osiągnięcie przez dziecko takiego rozwoju fizycznego, społecznego i psychologicznego, który czyni wrażliwym i podatnym systematyczne nauczanie i wychowanie w klasie pierwszej szkoły podstawowej. Za dziecko dojrzałe do nauki szkolnej uważa się takie, które chce się uczyć, interesuje się czytaniem, pisaniem i liczeniem".

Przez dojrzałość szkolną rozumiemy gotowość, chęć wypełnienia różnorodnych obowiązków, jakie niesie ze sobą życie szkolne, pewną samodzielność oraz taki poziom rozwoju fizycznego, umysłowego i społecznego, który pozwoli małemu uczniowi podołać wymaganiom stawianym przez szkołę, przystosować się do nowych warunków oraz zapewnić dobre samopoczucie w grupie kolegów, osiąganie sukcesów w nauce.

Gwarantem powodzenia szkolnego jest osiągnięcie przez dziecko dojrzałości umysłowej - dojrzałość to stan osiągnięcia pełni rozwoju, stan gotowości do czegoś, lub dojrzały to będący w pełni rozwoju.

Nauczyciel przedszkola zwraca baczną uwagę na umiejętność wzrokowego spostrzegania, odróżnianie i porównywanie przedmiotów i zjawisk w najbliższym otoczeniu, na dużą wrażliwość słuchu, który pozwala odróżniać, rozpoznawać
i odtwarzać dźwięki słów i głosek. Dobre spostrzeganie wzrokowe i słuchowe umożliwi dzieciom kojarzenie wyglądu liter i wyrazów z ich brzmieniem dźwiękowym. Dzieci czytają łatwe kilkuwyrazowe teksty (pismem drukowanym). Dziecko dojrzałe umysłowo potrafi skupić uwagę przez dłuższy czas na tej samej czynności, z uwagą śledzi treść opowiadania, czy bajki. Jego mowa jest poprawna pod względem artykulacyjnym,a słownictwo jest na tyle bogate, że bez trudu dziecko potrafi porozumiewać się z innymi. w zakresie przygotowania dzieci do nauki pisania, przedszkole pracuje nad wszechstronnym rozwijaniu sprawności rąk dzieci w ścisłym powiązaniu z ukształtowaniem dobrej orientacji w przestrzeni. Rysunki ich są bogate w kolory, zawierają dużo szczegółów, są prawidłowo rozmieszczone na kartce. Jest zachowany kierunek pisania od lewej do prawej krawędzi kartki. w przypadku leworęczności lub oburęczności należy zasięgnąć porady psychologa. w zakresie kształcenia pojęć matematycznych przedszkole wprowadza dzieci w tajniki praktycznego rozumienia w czasie zabawy, ucząc rozróżniania kierunków, wielkości ciężaru, figur geometrycznych itp. Równocześnie zapoznając z liczbą, cyfrą i podstawowymi działaniami w zakresie dziesięciu. Nie mniej ważna od dojrzałości umysłowej jest dojrzałość fizyczna - dzieckoo prawidłowym rozwoju ruchowym potrafi stać i skakać na jednej nodze, przeskakiwać przez przeszkody, szybko biega, ruchy rąk i nóg są zharmonizowane. Posiada nie zaburzoną koordynację wzrokowo - ruchową. Jest odporne na choroby i zmęczenie. Przedszkole obok umysłowego, fizycznego przygotowania dzieci do podjęcia obowiązków szkolnych uczy społecznego współżycia w grupie, wzajemnej życzliwości i uczynności, umiejętności współdziałania, tak w dowolnej zabawie jak i w zorganizowanym zespole wykonującym określone przez nauczyciela zadania. Dzieci przyzwyczajają się słuchać, rozumieć i wykonywać polecenia nauczyciela, przestrzegać zawartych umów, nakazów i zakazów. Zdyscyplinowanie sprzyja dobremu samopoczuciu dzieci w zespole, zapobiega wzajemnym konfliktom. Zespołowe zajęcia, prace i zabawy wcześniej pozwalają odczuć radość sukcesu i przyjemność twórczego działania. Przedszkole wyrabiau dzieci samodzielność, zaradność i umiejętność obsłużenia własnej osoby, udzielania pomocy innym - młodszym lub mniej sprawnym,a także uczy wykonywania wielu prostych, użytecznych czynności potrzebnych w domu i w szkole.

Szkoła stanowi dla dziecka nową grupę, w której będzie musiało współżyć, współdziałać i uczyć się przez wiele lat. Jest to dla niego możliwe pod warunkiem osiągnięcia określonego stopnia rozwoju emocjonalno - społecznego.

Jakie umiejętności i jakie cechy osobowości dziecka są ważne dla osiągnięcia dojrzałości emocjonalnej?

Zadaniem nauczyciela przedszkola jest tak oddziaływać na dzieci, żeby one w wieku siedmiu lat miały silne pozytywne poczucie własnej wartości, zaufanie do swoich możliwości, poczucie odpowiedzialności za siebie i innych, posiadały umiejętność samodyscypliny. Nauczyciel przedszkola, aby przygotować dziecko do roli ucznia stara się:

  1. Aby z każdym dniem nabywało wiary w siebie,a więc coraz rzadziej zniechęcało się przy niepowodzeniu, błędzie.
  2. Jak najczęściej mogło obserwować i uczyć się, jak konstruktywnie rozwiązywać konflikty.
  3. Coraz łatwiej odnajdywało w innych pozytywne cechy, ich mocne strony.
  4. Doświadczało tego, że już potrafi poradzić sobie z jakimś zadaniem, aby dowiadywało się, co już umie, odnajdywało w sobie pozytywne cechy, mocne strony.
  5. Coraz częściej próbowało swoich sił w nowych sytuacjach, aby coraz odważniej przystępowało do nowych zadań, bez lęku przed krytyką, przed porażką.
  6. Z każdym dniem coraz trafniej umiało rozpoznawać przeżywane uczucia,a więc, aby uczyło się nazywać je, mówićo nich, aby rozmowao tym co przeżywa, stawała się bezpiecznym sposobem okazywania uczuć.
  7. Miało coraz silniejsze pozytywne poczucie własnej wartości.

Wszystko jest po prostu rozwijaniemu dzieci dojrzałości inteligencji emocjonalnej, tak bardzo potrzebnej dziecku siedmio letniemu.

Codziennie, w każdej chwili, w każdej relacji z dzieckiem, mamy okazję do ukształtowania tych cech.

Nie jest to łatwe, wymaga od nauczyciela wiele uwagi, cierpliwości. Jeżeli nauczyciel chce, aby dzieci radziły sobie z uczuciami, najpierw sam musi być świadomy własnych uczuć i umieć sobie radzić z nimi. Jeśli chce, aby dzieci były empatyczne, wrażliwe na potrzeby innych, najpierw sam musi nauczyć się uczuciowo utożsamiać z innymi.

Dzieci bowiem wychowujemy przede wszystkim przez przykład,a nie słowa, które do nich wypowiadamy.

  • Aby dzieci były wrażliwe należy traktować je godnie.
  • Aby dzieci szanowały i lubiły siebie i innych - należy traktować jez szacunkiem.
  • Aby dzieci umiały okazywać uczucia i radzić sobie z nimi - okazywać szacunek dla ich uczuć.
  • Aby dzieci miały do nas zaufanie - należy stać po ich stronie.

Coraz częściej dostrzega się więc ścisłe zależności pomiędzy pomyślnym startem szkolnyma poziomem sfery emocjonalno społecznej. Należy podkreślić niesłuszność tych poglądów, które sukcesów pierwszoklasistów upatrują jedynie w dojrzałości umysłowej. Często zdarza się, że dzieci wyróżniające się wiadomościami, bogatym słownictwem, rozbudzone intelektualnie wcześnie i samorzutnie opanowują podstawowe umiejętności czytania i pisania, ale równocześnie przejawiają braki w społecznym i uczuciowym przystosowaniu do życia w grupie. Okazuje się, że dojrzałość umysłowa nie decydujeo powodzeniu w nauce i szkolnym życiu dziecka. Złe samopoczucie dziecka, trudności w nawiązywaniu kontaktu i podporządkowaniu się szkolnemu regulaminowi ujemnie wpływają na stosunek do nauki,a w warunkach szkolnych obniżają rezultaty dziecka. Zdarza się, że mniej uzdolnione dziecko nadrabia braki rozwoju umysłowego szczególnym zaangażowaniem społecznym, obowiązkowości, wytrwałości, pokonywanych przeszkód, osiągając dobre rezultaty w nauce.

Mówiąco rozwoju emocjonalno - społecznym dziecka sześcioletniego trzeba stwierdzić, iż dziecko w tym wieku najczęściej charakteryzuje się już znaczną równowagą uczuciową. Jest na ogół pogodne, pozytywnie ustosunkowane do otoczenia, nie przejawia zmienności nastrojów, angażuje się emocjonalnie w to,
co się dzieje dookoła.

Umocnieniem osiągnięć przedszkola, nauczyciela w kształtowaniu postawy społeczno - emocjonalnej dziecka jest właściwe środowisko rodzinne, które dając miłość i potwierdzenie własnej wartości, poczucie określonej pozycji w rodzinie, kształtuje dziecko samodzielne, gotowe do działania ufne w swoje możliwości.

Pobyt dziecka wplacówce przedszkolnej, uczestniczenie w życiu grupy rówieśniczej sprawia, że większość dzieciu progu siódmego roku życia osiąga taki stopień dojrzałości emocjonalno - społecznej, umysłowej, fizycznej, który bezkolizyjnie pozwala im rozpocząć nowy etap w środowisku szkolnym.

Zdarza się jednak, że niektóre dzieci nie osiągają dojrzałości - gotowości szkolnej w siódmym roku życia i z tego powodu odraczane są z obowiązku szkolnego.
Te dzieci wymagają szczególnej troski i fachowej pomocy. Wśród dzieci przekraczających próg szkolny są takie, które rozpoczynają obowiązki szkolne z niepełną dojrzałością szkolną. Tym dzieciom potrzebna jest specjalistyczna pomoc, bo narażone są na poważne niepowodzenia w szkole.o tym, czy dziecko pójdzie do szkoły mimo braku dojrzałości szkolnej, czy zostanie odroczone, zawsze decydują rodzice po zasięgnięciu opinii pedagoga oraz psychologa. Są to trudne decyzje, które muszą być poprzedzone rzetelną diagnozą dziecka, pozwalającą określić jego dojrzałość umysłową, fizyczną, społeczną i emocjonalną.

A więc oddziaływania przedszkola powinny zmierzać do tego, aby oczekująca dziecko szkoła, była dla niego naturalną konsekwencją dotychczasowego rozwoju.

Życie szkolne powinno być dla dziecka kontynuacją życia w domu i przedszkolu, ciągłym procesem poszerzania wzbogacania i pogłębiania przeżyć, doświadczeń i wiedzy.

 

opracowała: nauczycielka mgr Halina Regielli

 

LITERATURA

B. Okoń: Dojrzałość szkolna czy dojrzałość szkoły - dylematy "progu szkolnego", "Edukacja" 1999, nr 1.

J. Szuler: Kiedy dziecko osiąga dojrzałość szkolną?, "Nowa Szkoła" 1979, nr 3 A. Kozłowska: Dojrzałość szkolna nie jest zależna od wieku, "Oświata i wychowanie" 1977, nr 13

M. Dmochowska, M. Dunin - Wąsowicz: Wychowanie w rodzinie i przedszkolu. Warszawa 1978, WsiP

B. Wilgocka - Okoń: Dojrzałość szkolna dziecia środowisko. Warszawa. 1972, PWN

B. Wligocka - Okoń: (red): Rozwój i wychowanie dzieci w wieku przedszkolnym "Studia Pedagogiczne". Wrocław. 1985, WPAN

D. Waloszek: Przygotowanie dzieci 6-letnich do zadań szkolnych. WSiP Zielona Góra 1993

M. Kwiatkowska (red): Podstawy pedagogiki przedszkolnej. WSiP, Warszawa 1995