Znaczenie ruchu w rozwoju dziecka

Ruch jest przejawem życia,a więc aktywność fizyczna jest czynnikiem kształtującym organizm człowieka i jego funkcję. Rozwija i wzmacnia, kształtuje i usprawnia wszystkie układy organizmu, głównie układ ruchowy, nerwowy, wegetatywny i dokrewny, wywiera wpływ na ich budowę i sprawność. Ograniczając aktywność ruchową dzieci opóźniamy ich rozwój ruchowy i fizyczny, co zarazem źle wpływa na ich psychikę. Dzieci mniej sprawne ruchowo izolowane są w czasie zabaw przez swoich rówieśników bo ,,psują zabawę", co utrudnia proces uspołecznienia . Aby aktywność ruchowa spełniała swoje zdania, aby była skuteczna, musi być aplikowana w optymalnych warunkach.

Aktywność ruchowa podejmowana w sposób regularny owocuje przyrostem parametrów siły, wytrzymałości, szybkości mocy, zwinności, koordynacji, podnosi odporność organizmu - wzmacnia zdrowie i daje dobre samopoczucie. Ruch rozwija psychikę i  osobowość dziecka i ma do spełnienia cztery podstawowe funkcje:

1. Funkcję stymulacyjną -ruch jest głównym czynnikiem biologicznym stymulującym rozwój człowieka. Dzięki ruchowi poprawia się motoryka i sprawność fizyczna człowieka. Mięśnie wykonujące pracę zwiększają swój przekrój, objętość, siłę i sprężystość. Równocześnie następuje wzmocnienie, pogrubienie i wzrost elastyczności i wytrzymałości ścięgien oraz wiązadeł. w kościach zachodzą korzystne zmiany, gdyż ruch sprzyja ich mineralizacji. Skurcze i rozkurcze mięśni ułatwiają prawidłowe krążenie krwi,(tworząc tzw. pompę mięśniową) na obwodzie oraz odpływ chłonki naczyniami chłonnymi. Dopływ krwi tętniczej zaopatruje mięśnie w niezbędne do pracy składniki odżywcze ( tlen, glikogen)a odpływ krwi żylnej usuwa produkty zmęczenia wywołane pracą mięśniową ( głównie kwas mlekowy). Ruch mobilizuje układ krążeniowo- naczyniowy. Przy pracy mięśni występuje większe zapotrzebowanie na transportowane przez krew środki odżywcze i tlen, powoduje szybsze krążenia krwi i wzmożoną akcję serca, które wzmacnia się i rozbudowuje. Dzięki temu wszystkie narządy organizmu są lepiej zaopatrywane w przenoszone przez krew substancje odżywcze i przez to sprawniej funkcjonują i szybciej się rozwijają. Ćwiczenia fizyczne pobudzają dojrzewanie ośrodków ruchowych w mózgu i przyspieszają tym samym rozwój sprawności motorycznej. Wzrasta szybkość przewodzenia bodźców nerwowych, polepsza się koordynacja ruchów oraz doskonali się ekonomika pracy.

2. Funkcję adaptacyjną - aktywność ruchowa służy przystosowaniu się ucznia do zmieniających się warunków życia; klimatu, temperatury, wilgotności, ciśnienia, warunków społecznych i materialnych, pracy, nauki, trudności dnia codziennego. Dobrze przystosowane do życia dziecko to takie, które rozwija się zdrowo, jest odporne na zachorowania, sprawne fizycznie i wyposażone w niezbędny zasób nawyków i umiejętności życiowych, mające zaufanie do własnych sił, zdolne do pokonywania oczekujących go trudności. Inną formą adaptacji jest przystosowanie do większego wysiłku fizycznego, czyli wyrobienie kondycji lub tolerancji wysiłkowej. Zajęcia ruchowe stanowią okazję adaptacji do środowiska społecznego. Postawa społeczna dziecka kształtuje się najlepiej poprzez działanie w grupie, stosowanie współzawodnictwa.

3. Funkcję kompensacyjną - Kompensacja to inaczej wyrównanie. Ruch jako czynnik korzystny, prozdrowotny ma zrównoważyć bilans bodźców działających na młody organizm. Dziecko w wieku przedszkolnym i w pierwszych latach wieku szkolnego potrzebuje dla swojego prawidłowego rozwoju około 3 - 4 godzin ruchu dziennie. Dopiero przy takiej dawce bilans ruchowy dziecka jest wyrównany, i ma wyrównać niekorzystne działanie takich bodźców, jak np. telewizja, komputer, wpływając na ożywienie organizmu dziecka. Aktywność fizyczna ma przywrócić niezbędną dla prawidłowego rozwoju organizmu dziecka równowagę czynników korzystnych i szkodliwych.

4. Funkcję korekcyjną - ( inaczej naprawczą) - musi być wykorzystana w tych przypadkach, gdy trzy wymienione wyżej funkcje wychowania fizycznego okażą się niewystarczające. Działania korekcyjne, przy użyciu odpowiednio dobranej i sterowanej aktywności fizycznej, podejmowane są w tych przypadkach, gdy powstałe odchylenia rozwojowe można zlikwidować lub złagodzić stosując ćwiczenia korekcyjne. Funkcja korekcyjna jest więc funkcją terapeutyczną, leczniczą.

Systematycznie uprawiane ćwiczenia fizyczne usprawniają czynności wielu układów np. układu nerwowego - szybciej dojrzewają ośrodki mózgu zawiadujące ruchami. Ćwiczenia fizyczne pobudzają dojrzewanie ośrodków ruchowych w mózgu i przyspieszają rozwój motoryczności. Następuje wzrost szybkości przewodzenia impulsów nerwowych, co usprawnia koordynację ruchową, polepsza się ekonomika pracy.

Z postępem wieku dziecka, przejmuje on i spełnia coraz bardziej efektywną funkcję koordynatora współdziałania różnych elementów ( układów, organów, narządów). Rola centralnego układu nerwowego wyodrębnionego autonomicznie w postaci mózgowia, tworzy nadbudowę w postaci życia psychicznego
i umysłowego. w toku działania, podczas zajęć ruchowych dziecko gromadzi wrażenia i spostrzeżenia, wzbogaca zasób własnych doświadczeń, wyobrażeń, pojęć, kształtuje pamięć, uwagę, myślenie.

Ćwicząc w grupie podporządkowuje się ogółowi, wdraża do słuchania, przystosowuje się do przyjętych norm współżycia.

W układzie oddechowym - ruch wpływa na zwiększenie się liczby pęcherzyków płucnych i powiększeniu się pojemności życiowej płuc (zmiany te występują w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym). Później ruch wpływa na pogłębienie oddechu, powiększeniu pojemności płuc, co ułatwia dotlenienie organizmu.

W układzie kostno - stawowym ruch przyspiesza przekształcenie się tkanki chrzęstnej w tkankę kostną. Wzmocnienie kośćca usprawnia funkcję szkieletu, jako konstrukcji chroniącej narządy wewnętrzne. w ślad za tym formują się powierzchnie stawowe, wzmacniają więzadła i torebki stawowe,a także uwydatniają się coraz bardziej przyczepy mięśni do poszczególnych kości, tworzące mocne spojenia zapobiegające zerwaniu czy naderwaniu mięśni.

Pod wpływem wysiłku w układzie krążenia zwiększają się nie tylko wymiary mięśnia sercowego, ale także ilość krążącej krwi i wód wewnątrzkomórkowych jak również pojemność wyrzutowa serca. Krążenie staje się lepsze, zapewnia dobre ukrwienie narządów i mięśni w pracy,a co za tym idzie lepsze ich odżywianie oraz szybsze usuwanie produktów zmęczenia. Asymilacja tlenu usprawnia się dzięki wzrostowi liczby erytrocytów i poziomu hemoglobiny. Ogólnie mówiąc ruch usprawnia pewne mechanizmy immunologiczne, dzięki którym zwiększa się odporność ustroju.

Tak więc odpowiednia dla człowieka aktywność fizyczna wpływa korzystnie na:

  • metabolizm lipidów i węglowodanów;
  • procesy krzepnięcia krwi;
  • przemiany biochemiczne mięśnia sercowego i ścian naczyń krwionośnych;
  • układ hormonalny;
  • układ nerwowy, przywracając równowagę psychiczną;
  • bezpośrednio na układ krążenia, usprawniając jego funkcje;
  • układ oddechowy, zwiększając jego wydolność;
  • układ ruchowy, doskonaląc jego budowę i funkcję.

Brak rekreacji ruchowej, sportu są najważniejszymi przyczynami nieprawidłowości rozwojowych, wad postawy, nerwic neurowegetatywnych, otyłości, niewydolności mięśniowej, zaparć, cukrzycy, owrzodzeń dwunastnicy, choroby nadciśnieniowej i wielu innych tzw. ,, chorób cywilizacyjnych'', które znajdują się w sferze psychiki.

Należy jednak zaznaczyć, że mimo niezaprzeczalnych wartości ruchu, zarówno niedobór ruchu jak i przeciążenie organizmu może odbić się niekorzystnie na funkcjonowaniu niektórych układów organizmu.

 

opracowała: nauczycielka mgr Halina Regielli

 

Bibliografia

1. Bielski J., Metodyka wychowania fizycznego i zdrowotnego, Kraków 2005

2. Moliere S., Metodyka wychowania fizycznego w przedszkolu, Warszawa 1974

3. Gniewkowski W., Wlaźnik K., Wychowanie fizyczne, Warszawa 1985